{"id":1347,"date":"2019-09-29T17:06:10","date_gmt":"2019-09-29T15:06:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/?p=1347"},"modified":"2019-09-29T17:15:05","modified_gmt":"2019-09-29T15:15:05","slug":"wspomnienia-mieszkanki-orlowca-anny-wyzgi-1923-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/2019\/09\/29\/wspomnienia-mieszkanki-orlowca-anny-wyzgi-1923-2017\/","title":{"rendered":"Wspomnienia Anny Wy\u017cgi, mieszkanki Or\u0142owca"},"content":{"rendered":"

Jak to by\u0142o 1 wrze\u015bnia 1939 roku? Mia\u0142am wtedy 16 lat. Mieszkali\u015bmy w Seredy\u0144cach[1]<\/sup>, powiat Tarnopol. By\u0142am na zabawie. Przyjecha\u0142 policjant i og\u0142osi\u0142, \u017ce zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna, Niemcy napad\u0142y na Polsk\u0119. Wszyscy m\u0142odzi oraz rezerwi\u015bci udali si\u0119 do domu, poprzebierali si\u0119 i pojechali do Tarnopola, a stamt\u0105d na front. Wszyscy p\u0142akali, zw\u0142aszcza \u017cony i dzieci. Ju\u017c rano bombardowano miasto i okoliczne wioski. 17 wrze\u015bnia og\u0142oszono, \u017ce Rosjanie id\u0105 z pomoc\u0105 Polsce, ale to nie by\u0142a prawda, bo Rosjanie na nas napadli. Jak wkroczyli do naszej wsi, to gwa\u0142cili starsze dziewczyny, mnie si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie nic nie sta\u0142o. W jedynym radiu we wsi s\u0142uchali\u015bmy komunikat\u00f3w i dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce Rosjanie doszli a\u017c do Przemy\u015bla.<\/p>\n

Jak ludzie pracowali w polu przy zbiorze ziemniak\u00f3w to musieli si\u0119 chowa\u0107 jak nadlatywa\u0142y niemieckie samoloty, bo lotnicy ostrzeliwali pracuj\u0105cych. Natomiast jak weszli Rosjanie, to jak zwykle po wsi grasowali, zabierali wszystko. Nie pytali, tylko wynosili. G\u0142\u00f3wnie kradli \u017cywno\u015b\u0107, bo chodzili g\u0142odni w zniszczonych mundurach. Ludzie strasznie si\u0119 bali, ale nie mieli nic do powiedzenia, musieli ust\u0105pi\u0107.<\/p>\n

Pod Rosjanami byli\u015bmy dwa lata, a p\u00f3\u017aniej przyszed\u0142 Niemiec. Wcze\u015bniej Niemcy z Rosjanami podzieli sobie Polsk\u0119 na p\u00f3\u0142, do Przemy\u015bla. P\u00f3\u017aniej napadli na Rosjan i pogonili ich daleko, na wsch\u00f3d. Nas m\u0142odych po troch\u0119 zacz\u0119li wywozi\u0107 do Niemiec, na roboty. Mnie te\u017c wywie\u017ali na roboty. Przewo\u017cono nas w krytych wagonach towarowych. W dzie\u0144 karmiono nas chlebem i jak\u0105\u015b zup\u0105. Najpierw przewieziono nas do Krakowa. Tam nas i nasze ubrania zdezynfekowano. Musieli\u015bmy si\u0119 przy tym rozebra\u0107. W czasie dezynfekcji zniszczono nam ubrania i w takich zniszczonych musieli\u015bmy kontynuowa\u0107 podr\u00f3\u017c. Z Krakowa przewieziono nas do Wiednia, gdzie ponownie nas zdezynfekowano i dopiero stamt\u0105d przewieziono nas do pracy.<\/p>\n

Ci\u0105gle tam s\u0142yszeli\u015bmy o wojnie. Na swoich gospodarzy nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 skar\u017cy\u0107, ani nic pisn\u0105\u0107. Ja pracowa\u0142am u takiego jednego Niemca, kt\u00f3ry nie dawa\u0142 mi je\u015b\u0107 i ci\u0105gle chodzi\u0142am g\u0142odna. Z tego powodu chcia\u0142am si\u0119 przenie\u015b\u0107 do innego gospodarza, posz\u0142am wi\u0119c do tzw. Arbeitsamt[2]<\/sup>. Tam powiedzia\u0142am, \u017ce nie b\u0119d\u0119 pracowa\u0107 u swojego gospodarza, g\u0142odna jestem, je\u015b\u0107 nie daje i chc\u0119 pracowa\u0107 u innego. Zosta\u0142am za to aresztowana i przewieziona do wi\u0119zienia w Wiedniu, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142am cztery miesi\u0105ce. W celi by\u0142o nas 28 os\u00f3b, spali\u015bmy na pryczach, na materacach. By\u0142y one wynoszone na dzie\u0144 i przynoszone z powrotem na noc. Strasznie m\u0119czy\u0142y nas tam wszy, pomimo tego, \u017ce co jaki\u015b czas k\u0105pali\u015bmy si\u0119. Wiele os\u00f3b umar\u0142o. Kto prze\u017cy\u0142 ten prze\u017cy\u0142, kto umar\u0142 ten umar\u0142, ja jako\u015b prze\u017cy\u0142am. Jakim\u015b cudem nie chorowa\u0142am. Karmiono nas posolon\u0105 wod\u0105 z zielenin\u0105. Po tym wszystkim by\u0142am chuda jak palec. Jak nie \u015bpi\u0119 to przypomina si\u0119 wszystko z tamtego okresu. I to co dobre i to co z\u0142e. Najgorzej wspominam w\u0142a\u015bnie okres wi\u0119zienia, bo ba\u0142am si\u0119, \u017ce nie prze\u017cyj\u0119. Jak ju\u017c mnie wypu\u015bcili z tego wi\u0119zienia to wiedzia\u0142am, \u017ce b\u0119d\u0119 \u017cy\u0107. Widzia\u0142am jak wynosili z budynku wi\u0119zienia nieprzytomnych ludzi pobitych w czasie \u015bledztwa. Mnie Niemiec uderzy\u0142 tylko raz, a\u017c si\u0119 przewr\u00f3ci\u0142am. Na szcz\u0119\u015bcie nie by\u0142am wi\u0119\u017aniem politycznym, bo tych najgorzej bili. Dw\u00f3ch koleg\u00f3w mojego brata, braci wys\u0142ano do O\u015bwi\u0119cimia za to, \u017ce pobili si\u0119 z niemieckim gospodarzem, bauerem. Obaj tam zgin\u0119li.<\/p>\n

Po tym wi\u0119zieniu, w listopadzie, zosta\u0142am przeniesiona do fabryki w Wiener Neustadt[3]<\/sup>. W fabryce nie by\u0142o tak \u017ale. Zajmowa\u0142am si\u0119 tam sprz\u0105taniem biur fabrycznych w fabryce Wiener Neust\u00e4dter Flugzeugwerke[4]<\/sup>, w kt\u00f3rej produkowano samoloty. Pracowa\u0142o w niej wiele r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci: Czesi, Rosjanie, Ukrai\u0144cy, Polacy, Francuzi, Niemcy. W tej fabryce pracowa\u0142am ju\u017c do ko\u0144ca wojny. Mieszka\u0142am tam w baraku z kilkunastoma osobami. Nie by\u0142o, a\u017c tak \u017ale. Nam Polakom Niemcy wydali kartki \u017cywno\u015bciowe, ale ju\u017c Rosjanom gotowali byle co. Oni nie mieli wyboru i musieli to je\u015b\u0107. Na te kartki niewiele mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107, no ale si\u0119 jako\u015b \u017cy\u0142o i jako\u015b si\u0119 prze\u017cy\u0142o. W czasie wojny Polacy nie byli tak jak teraz, kiedy jest pe\u0142no nienawi\u015bci. Jak Polak Polaka znalaz\u0142 to byli jak brat z bratem. Jeden drugiemu pomaga\u0142. W czasie wojny m\u0105\u017c pracowa\u0142 w sklepie i jak musia\u0142 co\u015b do jedzenia przywie\u017a\u0107, to przy okazji i innym pomaga\u0142. Nara\u017ca\u0142 si\u0119 przy tym, bo jakby si\u0119 wyda\u0142o, to zaraz by czeka\u0142a go wyw\u00f3zka do obozu koncentracyjnego. Jeden Polak ukrad\u0142 sobie tylko kostk\u0119 mas\u0142a i za t\u0119 kostk\u0119 poszed\u0142 do wi\u0119zienia. Z wi\u0119zienia przewieziono go do O\u015bwi\u0119cimia, gdzie zosta\u0142 zamordowany.<\/p>\n

\"\"
Anna Wy\u017cga<\/figcaption><\/figure>\n

Na Kresach to my\u015bmy si\u0119 strasznie bali Rosjan i Ukrai\u0144c\u00f3w. Ukrai\u0144cy to byli nawet gorsi ni\u017c Rosjanie. To co oni robili by\u0142o przera\u017caj\u0105ce. Potrafili wzi\u0105\u0107 Polaka i wsadzi\u0107 go do sieczkarni. Dw\u00f3ch kr\u0119ci\u0142o, a jeden popycha\u0142 i od n\u00f3g kroili tego Polaka. Jego \u017cona ukry\u0142a si\u0119 ze strachu w s\u0142omie i s\u0142ysza\u0142a jak go \u017cywcem kroili. I ci\u0119li go tak po kawa\u0142ku, po kawa\u0142ku. Zabili go za to, \u017ce by\u0142 Polakiem. To by\u0142o straszne. M\u0142odzi teraz nie wierz\u0105 w to, \u017ce tak by\u0142o na wojnie, ale to prawda. W czasie pracy w fabryce, po roku, dosta\u0142am urlop i pojecha\u0142 do swojej wsi. Tam si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce mojego brata kilka razy ci\u0119\u017cko pobili miejscowi Ukrai\u0144cy. Przekona\u0142am go, \u017ce musi ze mn\u0105 pojecha\u0107 na roboty, bo tylko tak ma szans\u0119 prze\u017cy\u0107. Zaufa\u0142 mi, pojecha\u0142 ze mn\u0105 i dzi\u0119ki temu prze\u017cy\u0142. Potem razem ze mn\u0105 przyjecha\u0142 do Krakowa, a w pa\u017adzierniku 1945 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tutaj.<\/p>\n

Po wojnie m\u00f3j m\u0105\u017c je\u017adzi\u0142 do tej fabryki, w kt\u00f3rej pracowa\u0142am. Proponowali mu za prac\u0119 przymusow\u0105 samoch\u00f3d. W czasie PRL-u, kiedy u nas by\u0142y jeszcze kartki, z tej fabryki przys\u0142ali nam dwa razy 10-kilogramowe paczki. By\u0142 w nich cukier, m\u0105ka, konserwy. M\u0105\u017c odwiedzi\u0142 te\u017c gospodarstwo w kt\u00f3rym pracowa\u0142. Mieszka\u0142 tam wnuk gospodarzy, u kt\u00f3rych pracowa\u0142. Pami\u0119ta\u0142 mojego m\u0119\u017ca z okresu pracy przymusowej. Wspomina\u0142 jak by\u0142 przez niego uczony polskich s\u0142\u00f3w, niekt\u00f3re z nich jeszcze pami\u0119ta\u0142.<\/p>\n

Jeszcze jak pracowa\u0142am w tej fabryce, to ci\u0105gle dochodzi\u0142o do nalot\u00f3w alianckich na ni\u0105. Schronienia szukali\u015bmy w pobliskim lesie, po\u0142o\u017conym 5 km od fabryki. Nie wiedzieli\u015bmy, \u017ce w tym lesie te\u017c znajduj\u0105 si\u0119 budynki fabryczne. Tam te\u017c zacz\u0119\u0142y si\u0119 bombardowania. Nie wiedzia\u0142am gdzie si\u0119 chowa\u0107. Uratowa\u0142 mnie m\u00f3j przysz\u0142y m\u0105\u017c, kt\u00f3ry wskaza\u0142 mi kierunek, gdzie powinnam ucieka\u0107. On te\u017c by\u0142 pracownikiem przymusowym. Wcze\u015bniej bra\u0142 udzia\u0142 w walkach we wrze\u015bniu 1939 roku. Dosta\u0142 si\u0119 tam do niewoli, z kt\u00f3rej uciek\u0142. Ukrywa\u0142 si\u0119 w swoim domu rodzinnym. \u017beby go nie aresztowali zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do rob\u00f3t przymusowych, dzi\u0119ki czemu przetrwa\u0142 wojn\u0119. On pracowa\u0142 w pobliskiej wsi, z kt\u00f3rej przyjecha\u0142 na rowerach z kolegami do miasta, wtedy go pozna\u0142am. Przysz\u0142e ma\u0142\u017ce\u0144stwa poznawa\u0142y si\u0119 graj\u0105c w towarzysk\u0105 gr\u0119 karcian\u0105 flirt. Niejedne ma\u0142\u017ce\u0144stwo z tego si\u0119 zrodzi\u0142o. Byli\u015bmy razem, a\u017c wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. Potem przyjechali\u015bmy w maju 1945 r. do Krakowa, gdzie si\u0119 pobrali\u015bmy.<\/p>\n

W trakcie powrotu do Polski z rob\u00f3t przymusowych w transporcie zmar\u0142o nasze dziecko. Uda\u0142o nam si\u0119 je pochowa\u0107 w Krakowie. Powr\u00f3t do Polski by\u0142 w bardzo ci\u0119\u017cki, trwa\u0142 trzy tygodnie. Znowu przewo\u017cono nas w wagonach towarowych. Za\u0142adowali\u015bmy wszystko co mieli\u015bmy. Wielu zmar\u0142o po drodze. Chowali\u015bmy ich w grobach prowizorycznie kopanych wzd\u0142u\u017c trasy poci\u0105gu. Cia\u0142a dzieci bardzo cz\u0119sto by\u0142y po prostu wyrzucane z poci\u0105gu w czasie jazdy. Wiele os\u00f3b zmar\u0142o po spo\u017cyciu spirytusu niewiadomego pochodzenia. Po drodze prawie nie otrzymywali\u015bmy jedzenia. Podr\u00f3\u017c przebiega\u0142a przez Serbi\u0119, gdzie w czasie jednego z postoj\u00f3w Tito[5]<\/sup> nakaza\u0142 da\u0107 nam chleba, kie\u0142basy i s\u0142oniny. Kolejnym etapem podr\u00f3\u017cy by\u0142a Rumunia, gdzie by\u0142a taka bieda, \u017ce to oni chcieli od nas dosta\u0107 jedzenie. P\u00f3\u017aniej dojechali\u015bmy do Lwowa, z kt\u00f3rego pojechali\u015bmy do Warszawy. Warszawa by\u0142a zniszczona i spalona. Widzieli\u015bmy podczas przejazdu przez ni\u0105 jak spod ruin wyci\u0105gane by\u0142y cia\u0142a. Strasznie \u015bmierdzia\u0142o dymem i spalenizn\u0105. Miasto by\u0142o tak zniszczone, \u017ce nie by\u0142o nawet wida\u0107, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o to du\u017ce miasto. Z Warszawy pojechali\u015bmy do Krakowa. Straszna bieda by\u0142a wtedy, ludzie nie mieli co je\u015b\u0107 i w co si\u0119 ubra\u0107. Brakowa\u0142o pracy. Dlatego m\u00f3j m\u0105\u017c zdecydowa\u0142 si\u0119 jecha\u0107 na zach\u00f3d Polski. W ten spos\u00f3b dotarli\u015bmy do L\u0105dka. Miasto by\u0142o puste. Panowa\u0142a tutaj straszna cisza. To by\u0142o zupe\u0142nie inne miasto ni\u017c teraz. Jak przyjechali\u015bmy to by\u0142y straszne pustki. Pocz\u0105tkowo mia\u0142am za z\u0142e m\u0119\u017cowi, \u017ce przywi\u00f3z\u0142 mnie w takie g\u00f3rzyste i wyludnione miejsce. Z czasem jednak ludzi zacz\u0119\u0142o przybywa\u0107, kt\u00f3rzy tu zacz\u0119li si\u0119 osiedla\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

Spisania wspomnie\u0144 z nagra\u0144 wykonanych przez \u0141ukasza Pietruszk\u0119 dokona\u0142 Krystian Takuridis<\/p>\n

\n

[1] Seredy\u0144ce \u2013 wie\u015b w gminie Cebr\u00f3w, powiat tarnopolski.<\/p>\n

[2] Urz\u0105d pracy w Niemczech. W czasie wojny zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dostarczaniem pracownik\u00f3w na roboty przymusowe.<\/p>\n

[3] Wiener Neustadt \u2013 miasto w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Austrii, oko\u0142o 50 km od Wiednia.<\/p>\n

[4] Wiener Neust\u00e4dter Flugzeugwerke \u2013 fabryka samolot\u00f3w utworzona w 1935 roku. Przej\u0119ta przez III Rzesz\u0119 po Anschlussie Austrii. Zajmowa\u0142a si\u0119 produkcj\u0105 jednego z typ\u00f3w Messerschmitta \u2013 Bf 109.<\/p>\n

[5] Josip Broz-Tito (1892-1980) \u2013 komunistyczny przyw\u00f3dca Jugos\u0142awii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak to by\u0142o 1 wrze\u015bnia 1939 roku? Mia\u0142am wtedy 16 lat. Mieszkali\u015bmy w Seredy\u0144cach[1], powiat Tarnopol. By\u0142am na zabawie. Przyjecha\u0142 policjant i og\u0142osi\u0142, \u017ce zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna, Niemcy napad\u0142y na Polsk\u0119. Wszyscy m\u0142odzi oraz rezerwi\u015bci udali si\u0119 do domu, poprzebierali si\u0119 i pojechali do Tarnopola, a stamt\u0105d na front. Wszyscy p\u0142akali, zw\u0142aszcza \u017cony i dzieci. Ju\u017c rano bombardowano miasto i okoliczne wioski. 17 wrze\u015bnia og\u0142oszono, \u017ce Rosjanie id\u0105 z pomoc\u0105 Polsce, ale to nie by\u0142a prawda, bo Rosjanie na nas…<\/p>\n

Read More Read More<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1345,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[23,31,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1347"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1354,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347\/revisions\/1354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}