{"id":2788,"date":"2021-05-16T10:03:29","date_gmt":"2021-05-16T08:03:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/?p=2788"},"modified":"2021-05-16T10:05:28","modified_gmt":"2021-05-16T08:05:28","slug":"grob-tadeusza-nogasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/2021\/05\/16\/grob-tadeusza-nogasa\/","title":{"rendered":"Gr\u00f3b Tadeusza Nogasa"},"content":{"rendered":"

2 maja 2021 mia\u0142a miejsce oficjalna uroczysto\u015b\u0107 z\u0142o\u017cenia kwiat\u00f3w na grobie uczestnika III Powstania \u015al\u0105skiego Tadeusza Nogasa w setn\u0105 rocznic\u0119 tego\u017c powstania. W uroczysto\u015bci wzi\u0119li udzia\u0142\u00a0wicewojewoda dolno\u015bl\u0105ski Jaros\u0142aw Kresa oraz przedstawiciel Instytutu Pami\u0119ci Narodowej Przemys\u0142aw Mandela. Wart\u0119 honorow\u0105 przy grobie pe\u0142nili \u017co\u0142nierze 22 Karpackiego Batalionu Piechoty G\u00f3rskiej im. gen. dyw. Bronis\u0142awa Prugar-Ketlinga. Uroczysto\u015b\u0107 by\u0142a jednocze\u015bnie podsumowaniem stara\u0144 L\u0105deckiego Towarzystwa Historyczno-Eksploracyjnego o odnowienie i godne upami\u0119tnienie miejsca spoczynku bohatera wydarze\u0144 z okresu walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski.<\/p>\n

\"\"
Stan grobu po zlokalizowaniu (sierpie\u0144 2019)<\/figcaption><\/figure>\n

Na gr\u00f3b Tadeusza Nogasa natrafili\u015bmy w 2019 roku w czasie prowadzonych na cmentarzu parafialnym prac indeksacyjnych. Jeszcze w tym samym roku uporz\u0105dkowali\u015bmy mogi\u0142\u0119: usun\u0119li\u015bmy chwasty, poprawili\u015bmy i pomalowali\u015bmy betonow\u0105 ramk\u0119. Zacz\u0119li\u015bmy szuka\u0107 firmy, kt\u00f3ra wykona\u0142aby replik\u0119 tabliczki. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Internet to wielka si\u0142a. Po dw\u00f3ch dniach odezwa\u0142a si\u0119 do nas Joanna Hryciuk z Oddzia\u0142owego Biura Walk i M\u0119cze\u0144stwa Instytutu Pami\u0119ci Narodowej we Wroc\u0142awiu. Zaproponowa\u0142a, \u017ce IPN zap\u0142aci za wykonanie repliki oraz by\u015bmy postarali si\u0119 o wpisanie mogi\u0142y do ewidencji grob\u00f3w weteran\u00f3w walk o Wolno\u015b\u0107 i Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, co mia\u0142o definitywnie uchroni\u0107 j\u0105 od likwidacji. Nasze dzia\u0142ania zbieg\u0142y si\u0119 z projektem \u201eOCALAMY\u201d prowadzonym przez wojewod\u0119 dolno\u015bl\u0105skiego przy wsp\u00f3\u0142pracy z Biurem Upami\u0119tniania Walk i M\u0119cze\u0144stwa IPN.
\nOd tej pory dzia\u0142ania sz\u0142y dwutorowo: z\u0142o\u017cyli\u015bmy dokumentacj\u0119 o wpisanie mogi\u0142y do ewidencji, a jednocze\u015bnie starali\u015bmy si\u0119 o uhonorowanie miejsca poch\u00f3wku powsta\u0144ca insygnium \u201eOjczyzna swemu Obro\u0144cy\u201d. Spraw\u0119 w IPN przej\u0105\u0142 Przemys\u0142aw Mandela. Zaproponowa\u0142, by najpierw wymieni\u0107 nagrobek Tadeusza Nogasa, a nast\u0119pnie upami\u0119tni\u0107 miejsce jego poch\u00f3wku insygnium. W lutym 2020 r. to pierwsze uda\u0142o si\u0119 doprowadzi\u0107 do fina\u0142u. Gr\u00f3b Nogasa trafi\u0142 do ewidencji grob\u00f3w \u00a0weteran\u00f3w walk o Wolno\u015b\u0107 i Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski pod numerem 388 [tu s\u0105 szczeg\u00f3\u0142y<\/a>].<\/p>\n

\"\"
Jesie\u0144 2019 – po pracach porz\u0105dkowych<\/figcaption><\/figure>\n

Otworzy\u0142o nam to drog\u0119 do godnego upami\u0119tnienia miejsca jego poch\u00f3wku. Kiedy ju\u017c my\u015bleli\u015bmy, \u017ce nie uda si\u0119 tego przeprowadzi\u0107 jeszcze w 2020 roku, otrzymali\u015bmy list z IPN: \u201eJeste\u015bmy na finiszu prac<\/em>\u201d. Przemys\u0142aw Mandela napisa\u0142: \u201eChcia\u0142bym z tego miejsca serdecznie Pa\u0144stwu podzi\u0119kowa\u0107 za zainteresowanie t\u0105 spraw\u0105 i poinformowanie nas o niej<\/em>\u201d. Jednocze\u015bnie doda\u0142, \u017ce IPN b\u0119dzie \u201estopniowo dzia\u0142a\u0107 przy okazji tak\u017ce innych os\u00f3b, kt\u00f3re spoczywaj\u0105 w L\u0105dku-Zdroju, a znalaz\u0142y si\u0119 w spisie grob\u00f3w weteran\u00f3w dzi\u0119ki Pa\u0144stwa zainteresowaniu<\/em>\u201d.
\nAutorem projektu nagrobka Tadeusza Nogasa jest legniczanin, dr hab. Grzegorz Niemyjski, dziekan Wydzia\u0142u Rze\u017aby i Mediacji Sztuki na Akademii Sztuk Pi\u0119knych im. Eugeniusza Gepperta we Wroc\u0142awiu. L\u0105decki nagrobek jest jednocze\u015bnie pocz\u0105tkiem formatu, kt\u00f3ry b\u0119dzie wykorzystywany przy budowie innych grob\u00f3w weteran\u00f3w i grob\u00f3w wojennych, na terenie Dolnego \u015al\u0105ska i Opolszczyzny.
\nIII Powstanie \u015al\u0105skie wybuch\u0142o w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku, na wie\u015b\u0107 o projekcie Komisji Mi\u0119dzysojuszniczej przyznaj\u0105cym Niemcom prawie trzy czwarte obszaru \u015al\u0105ska, na kt\u00f3rym w marcu tego samego roku przeprowadzono plebiscyt. By\u0142o to pierwsze ze \u015bl\u0105skich zryw\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142o wcze\u015bniej uzgodnione z przedstawicielami pa\u0144stwa polskiego, dzi\u0119ki czemu uzyska\u0142o pomoc polityczn\u0105 i wojskow\u0105.<\/p>\n

\"\"
Gr\u00f3b Tadeusza Nogasa po pracach przeprowadzonych przez dolno\u015bl\u0105ski IPN<\/figcaption><\/figure>\n

3 maja o godz. 2.00 w nocy wszystkie si\u0142y powsta\u0144cze rozpocz\u0119\u0142y akcj\u0119 bojow\u0105. Wraz z z rozpocz\u0119ciem dzia\u0142a\u0144 tej samej nocy specjalny oddzia\u0142 powsta\u0144czy pod dow\u00f3dztwem por. Tadeusza Puszczy\u0144skiego w ramach akcji \u201eMosty\u201d wysadzi\u0142 w powietrze mosty kolejowe na Odrze. W ten spos\u00f3b przerwano po\u0142\u0105czenia kolejowe z reszt\u0105 Niemiec.
\nPocz\u0105tk\u00f3w tego oddzia\u0142u nale\u017cy szuka\u0107 pod koniec roku 1920, kiedy to przy Oddziale II Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP utworzono Referat Destrukcji Dow\u00f3dztwa Obrony Plebiscytu. Dopiero 7 maja, czyli ju\u017c po wybuchu III powstania \u015bl\u0105skiego przemianowano \u00f3w Referat na Grup\u0119 Destrukcyjn\u0105 Wawelberga, od pseudonimu jej dow\u00f3dcy kpt. Tadeusza Puszczy\u0144skiego ps. \u201eKonrad Wawelberg\u201d.
\nZniszczone siedem most\u00f3w znajdowa\u0142o si\u0119 na strategicznych liniach kolejowych \u0142\u0105cz\u0105cych \u015al\u0105sk z reszt\u0105 Niemiec, by\u0142y to m.in. mosty pod Opolem, Popielowem, Wo\u0142czynem, G\u0142og\u00f3wkiem i Rac\u0142awicami \u015al\u0105skimi. Akcja \u201eMosty\u201d by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 tego typu polsk\u0105 akcj\u0105 podczas powsta\u0144 \u015bl\u0105skich zako\u0144czon\u0105 pe\u0142nym sukcesem. Dzi\u0119ki niej uda\u0142o si\u0119 wstrzyma\u0107 na jaki\u015b czas transporty niemieckich oddzia\u0142\u00f3w oraz zaopatrzenia co wp\u0142yn\u0119\u0142o na sukces III powstania \u015bl\u0105skiego.<\/p>\n

\"\"
Uroczysto\u015bci w maju 2021 r.<\/figcaption><\/figure>\n

W sk\u0142ad grupy dywersyjnej weszli oficerowie WP oraz cz\u0142onkowie grup dywersyjnych z okresu II powstania \u015bl\u0105skiego. W lutym 1921 r. liczy\u0142a ona \u0142\u0105cznie 46 oficer\u00f3w, podoficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy. Z pocz\u0105tkiem 1921 roku dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 mianowany wspomniany wcze\u015bniej kpt. Puszczy\u0144ski, a jego zast\u0119pc\u0105 por. Stanis\u0142aw Baczy\u0144ski.
\nW p\u00f3\u017aniejszym etapie powstania Grupa Destrukcyjna bra\u0142a udzia\u0142 w walkach o Strzelce Opolskie, a nast\u0119pnie zosta\u0142a wycofana z linii frontu celem reorganizacji. W jej wyniku powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do 130 oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy. Wtedy te\u017c podzielono j\u0105 na na cztery oddzia\u0142y: podgrupy destrukcyjne \u201eWsch\u00f3d\u201d, \u201eP\u00f3\u0142noc\u201d i \u201ePo\u0142udnie\u201d oraz oddzia\u0142 rezerwowy. Ponownie w\u0142\u0105czona do walki, Grupa Destrukcyjna zosta\u0142a wycofana dopiero w po\u0142owie czerwca, kiedy dow\u00f3dztwo powsta\u0144cze zadecydowa\u0142o o utworzeniu na jej bazie oddzia\u0142u szturmowego o nowej nazwie Grupa Konrada Wawelberga. Ostatecznie oddzia\u0142 dowodzony przez kpt. Puszczy\u0144skiego zosta\u0142 rozwi\u0105zany po zako\u0144czeniu III powstania \u015bl\u0105skiego, w lipcu 1921 r.<\/p>\n

\"\"
Z\u0142o\u017cenie kwiat\u00f3w przez przedstawiciela IPN<\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0142onkiem grupy “Wawelberg” by\u0142 pochowany na l\u0105deckim cmentarzu Tadeusz Nogas<\/strong>. Uda\u0142o nam si\u0119 zebra\u0107 kilka informacji o nim. Urodzi\u0142 si\u0119 21 II 1904 r. w Lublinie, z zawodu by\u0142 ksi\u0119gowym. Przed wojn\u0105 mieszka\u0142 w rodzinnym mie\u015bcie, przy ul. Piaskowej 17. Zapewne te\u017c w Lublinie zawar\u0142 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z Juli\u0105 Sankowsk\u0105. Ma\u0142\u017ce\u0144stwa to z pewno\u015bci\u0105 jeszcze przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej doczeka\u0142o si\u0119 dziecka. Nogas by\u0142 \u017co\u0142nierzem III Powstania \u015al\u0105skiego w 1921 r. S\u0142u\u017cy\u0142 w kompanii karabin\u00f3w maszynowych II Baonu Strzelc\u00f3w \u015al\u0105skich oraz (wedle materia\u0142\u00f3w zachowanych w Instytucie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Nowym Jorku) w oddziale dywersyjnym Tadeusza Puszczy\u0144skiego \u201eWawelberg\u201d. W okresie II wojny \u015bwiatowej, zapewne za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105, by\u0142 wi\u0119\u017aniem niemieckich oboz\u00f3w koncentracyjnych. Wi\u0119ziony by\u0142 w Zamku Lubelskim; Majdanku \/KL Lublin\/; O\u015bwi\u0119cimiu \/KL Auschwitz\/ \u2013 przywieziony 3 X 1943 r. (numer wi\u0119\u017aniarski: 155577); Mathausen-Gusen \/KL Mathausen-Gusen\/ \u2013 przeniesiony 8 XI 1943 r. z KL Auschwitz (numer wi\u0119\u017aniarski: 49341); Dachau \/KL Dachau\/. Ofiara obozowych eksperyment\u00f3w pseudomedycznych. Zmar\u0142 w L\u0105dku-Zdroju 12 X 1970 r.<\/p>\n

\"\"
Cz\u0119\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w stowarzyszenia z wicewojewod\u0105 dolno\u015bl\u0105skim Jaros\u0142awem Kres\u0105<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2 maja 2021 mia\u0142a miejsce oficjalna uroczysto\u015b\u0107 z\u0142o\u017cenia kwiat\u00f3w na grobie uczestnika III Powstania \u015al\u0105skiego Tadeusza Nogasa w setn\u0105 rocznic\u0119 tego\u017c powstania. W uroczysto\u015bci wzi\u0119li udzia\u0142\u00a0wicewojewoda dolno\u015bl\u0105ski Jaros\u0142aw Kresa oraz przedstawiciel Instytutu Pami\u0119ci Narodowej Przemys\u0142aw Mandela. Wart\u0119 honorow\u0105 przy grobie pe\u0142nili \u017co\u0142nierze 22 Karpackiego Batalionu Piechoty G\u00f3rskiej im. gen. dyw. Bronis\u0142awa Prugar-Ketlinga. Uroczysto\u015b\u0107 by\u0142a jednocze\u015bnie podsumowaniem stara\u0144 L\u0105deckiego Towarzystwa Historyczno-Eksploracyjnego o odnowienie i godne upami\u0119tnienie miejsca spoczynku bohatera wydarze\u0144 z okresu walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Na gr\u00f3b Tadeusza Nogasa natrafili\u015bmy…<\/p>\n

Read More Read More<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2792,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[13,4,35],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2788"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2798,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions\/2798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}