{"id":582,"date":"2019-01-07T18:29:06","date_gmt":"2019-01-07T17:29:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/?p=582"},"modified":"2019-01-29T21:04:40","modified_gmt":"2019-01-29T20:04:40","slug":"zbygniew-martynowski-powojenne-lata-w-ladku-zdroju-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/2019\/01\/07\/zbygniew-martynowski-powojenne-lata-w-ladku-zdroju-cz-2\/","title":{"rendered":"Zbygniew Martynowski \u2013 Powojenne lata w L\u0105dku Zdroju (cz. 2)"},"content":{"rendered":"

Zosta\u0142em do niej wytypowany m. in. za wskaz\u00f3wk\u0105 \u00f3wczesnego wicestarosty bystrzyckiego, W.Dziewulskiego, znaj\u0105cego mnie od strony mych zainteresowa\u0144. Z kolei ja, wiedz\u0105c to samo o bracie swoim W\u0142odzis\u0142awie -za zgod\u0105 przewodnicz\u0105cego komisji – jego wci\u0105gn\u0105\u0142em jako znaj\u0105cego teren wschodnich \u0141u\u017cyc G\u00f3rnych (Bogatynia- Rychn\u00f3w, \u015awierad\u00f3w-Lwiniec, Mirsk, Luba\u0144). Penetrowa\u0142 on \u201esw\u00f3j\u201d teren jako lekarz zwierz\u0105t, ale skrz\u0119tnie notowa\u0142 spostrze\u017cenia krajoznawczo-nazewnicze. Jeszcze przed wojn\u0105 wci\u0105gn\u0105\u0142em go do tej pracy, gdy przygotowywa\u0142em u profesora Kazimierza Nitscha prac\u0119 magistersk\u0105, opart\u0105 na gwarze i nazewnictwie samborskich Laszek Murowanych i ich okolic, element \u201eruski\u201d miesza\u0142 si\u0119 z polskim.
\nWycieczki czynione przeze mnie z L\u0105dka w okolice zg\u0142asza\u0142em komendzie WOP-u w Stroniu -\u017bywinie (mylnie zwanym \u017bybocinem). Otrzymywa\u0142em przepustk\u0119 o tre\u015bci mniej wi\u0119cej takiej, jak ta z 18 sierpnia 1947 roku: \u201eZezwalam na udanie si\u0119 na g\u00f3r\u0119 \u015anie\u017cnik w celu naukowo-krajoznawczym wycieczce sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 4-ch os\u00f3b. Pod przewodnictwem Ob. Martynowskiego. Podporucznik S-ki\u201d. Aby pozna\u0107 Bielawy i p\u00f3\u0142nocno-wschodnie zbocza \u015anie\u017cnika, wyrwa\u0142em si\u0119 od rodziny na p\u00f3\u0142torej doby podczas Zielonych \u015awi\u0105tek 1947 roku. Przyda\u0142a mi si\u0119 ta eskapada, gdy\u017c rok p\u00f3\u017aniej mog\u0142em s\u0142u\u017cy\u0107 jako przewodnik Mieczys\u0142awowi Or\u0142owiczowi i jego z ca\u0142ej Polski \u015bci\u0105gni\u0119tej grupie. Niekiedy korzystaj\u0105c z roweru bra\u0142em do siode\u0142ka-koszyka mego najstarszego syna; zwiedzi\u0142em z nim np. pewnej niedzieli tras\u0119 przez Z\u0142oty Stok do Paczkowa, innej za\u015b przez Bystrzyc\u0119 do Polanicy.
\nW zimie 1947 -48 roku, zaopatrzony w ksi\u0105\u017cki, pisma i mapy m\u00f3wi\u0105ce o ziemi k\u0142odzkiej (dosta\u0142em wtedy m. in. Burgkhardta \u201eRozpraw\u0119 o termach l\u0105deckich\u201d z lat 1736-44 i XVII-wieczn\u0105 kopi\u0119 Madonny Bardzkiej wraz z wydan\u0105 u k\u0142odzkiego map\u0105 Hrabstwa K\u0142odzkiego), napisa\u0142em kilka opracowa\u0144, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejszy by\u0142 dla mnie pierwszy przewodnik po L\u0105dku i okolicy.
\nW moich prelekcjach – ciesz\u0105cych si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105, gdy\u017c chciwo\u015b\u0107 wiedzy o L\u0105dku i K\u0142odzku by\u0142a a mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej zaspokojenia minimalna, zatytu\u0142owanych \u201ePi\u0119kno i polsko\u015b\u0107 Zak\u0105cia L\u0105deckiego i Ziemi K\u0142odzkiej\u201d, przekazywa\u0142em s\u0142uchaczom wszystko niemal to, co sukcesywnie zdobywa\u0142em. Hol sanatorium i jadalnia \u201eJana\u201d stawa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas jakby miejscami zebra\u0144 wiecowych. A entuzjazm i rado\u015b\u0107 z odzyskania tej cennej i pi\u0119knej cz\u0105stki dawnej Polski, przedstawianej zebranym w prelekcji, wyra\u017ca\u0142y si\u0119 nie tylko w serdecznych podzi\u0119kowaniach, zw\u0142aszcza ze strony \u015bl\u0105skich g\u00f3rnik\u00f3w (kt\u00f3rych przebywa\u0142o w uzdrowisku w 1947 r. 27 tysi\u0119cy), lecz i apelach do \u00f3wczesnego magistratu o wydanie tekst\u00f3w prelekcji drukiem, bodaj na powielaczu. Dy\u017cury nieoficjalnego ko\u0142a krajoznawczo-turystycznego m\u0142odzie\u017cy umo\u017cliwia\u0142y obejrzenie naszego \u201emuzeum\u201d. Zreszt\u0105 wskutek ciasnoty miejsca tylko kilku osobom na raz w \u015bwi\u0119ta zwykle sam udziela\u0142em obja\u015bnie\u0144 przybywaj\u0105cym kuracjuszom i go\u015bciom.
\nW okresie wakacyjnym, maj\u0105c wi\u0119cej czasu, wybra\u0142em spo\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy dwie ch\u0119tne uczestniczki szkolnego k\u00f3\u0142ka krajoznawczego w celu sporz\u0105dzenia rejestru przedmiot\u00f3w posiadanych przez nasze muzeum i archiwum. By\u0142o to tym bardziej wa\u017cne, \u017ce nie mo\u017cna ich by\u0142o trzyma\u0107 w jednym miejscu z powodu braku rega\u0142\u00f3w na pisma i og\u00f3lnej ciasnoty. Tak wi\u0119c Gabriela Schnapke, c\u00f3rka p. Walski (!) oraz Gosia Walter, c\u00f3rka nauczyciela muzyki, obie autochtonki znaj\u0105ce niemiecki tak\u017ce w pi\u015bmie, sporz\u0105dza\u0142y \u201eKsi\u0119gi inwentarne Zbiornicy Muzealno-archiwalnej przy Gimnazjum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym st. licealnego w L\u0105dku Zdroju\u201d. Pisma i ksi\u0105\u017cki (z zaznaczeniem brak\u00f3w) obj\u0119\u0142y: miesi\u0119cznik \u201eHrabstwo K\u0142odzkie\u201d (od 1909 r.; p\u00f3\u017aniej zdoby\u0142em poprzednie trzy roczniki, do XI 1941); \u201eK\u0142odzkie Listy Ojczy\u017aniane\u201d kwartalnik za\u0142o\u017cony w 1914 roku przez korporacj\u0119 Glacja, prowadzony przez Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Krajoznawstwa K\u0142odzkiego do 1943 r.; \u201ePismo Kwartalne dla Historii i Krajoznawstwa K\u0142odzkiego\u201d, wydawane przez 10 lat od roku 1881\/82 w celu \u201egruntownego poznania historii dla lepszego rozumienia tera\u017aniejszo\u015bci\u201d na podstawach naukowych, redakcj\u0105 dyrekcji seminarium nauczycielskiego w Bystrzycy. I szereg innych, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozostawa\u0142a w kamienicy nr 4 przy Rynku. Wspomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce obok dwu Ksi\u0105g Protoko\u0142\u00f3w s\u0105d\u00f3w so\u0142tysich (i w\u00f3jta w Bystrzycy) oraz podobnych ze Stronia \u015al\u0105skiego by\u0142y tu oprawne roczniki wk\u0142adki l\u0105deckiej \u201eGazety \u015al\u0105skiej\u201d z lat 1874-1939 – dar odje\u017cd\u017caj\u0105cego drukarza Urnera. W \u201eArce\u201d zatrzyma\u0142em Spisy kuracjuszy od 1841 roku. Spis za rok 1915, wypo\u017cyczony, nie wr\u00f3ci\u0142. Pozosta\u0142y dwa z roku 1820.
\nDoceniaj\u0105c wysoka warto\u015b\u0107 ruchomych zabytk\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci ludowych i sakralnych, ju\u017c w roku 1947 latem uprosi\u0142em proboszcza w L\u0105dku, ksi\u0119dza Jana Kulp\u0119, by z kazalnicy og\u0142osi\u0142 spis, przeze mnie sporz\u0105dzony, \u015bwi\u0105tk\u00f3w zdobi\u0105cych poszczeg\u00f3lne domy lub przytomne kaplice z apelem do u\u017cytkownik\u00f3w, by rzeczy tych strzegli.
\n30 pa\u017adziernika 1949 roku Prezydium MRN w L\u0105dku Zdroju zawiadomi\u0142o mnie, \u017ce \u201ew zwi\u0105zku z petycj\u0105 \u2026 wczasowicz\u00f3w \u2026 oraz pertraktacjami … z miejscowymi czynnikami zainteresowanymi … Komisja Uzdrowiskowa postanowi\u0142a zaanga\u017cowa\u0107 … (mnie) na sta\u0142ego prelegenta w sprawach propagandowych i naukowych o L\u0105dku Zdroju i Ziemi K\u0142odzkiej.
\nWobec tego, \u017ce napisany przeze mnie w roku 1948 przewodnik zosta\u0142 zdekompletowany, wzi\u0105\u0142em si\u0119 za nowy. Jednocze\u015bnie wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 rozprowadza\u0142em jak w latach poprzednich widok\u00f3wki Polskiego Archiwum Krajoznawczego Foto-Wydawnictwa PTT plac\u00f3wki k\u0142odzkiej, pe\u0142ni\u0105c w ten spos\u00f3b niejako funkcj\u0119 obecnego \u201eRuchu\u201d. Ewentualne nasze d\u0142ugi wobec PAK zobowi\u0105zali\u015bmy si\u0119 pokry\u0107 z honorarium spodziewanego po wydaniu przez starostwo bystrzyckie mego przewodnika, a przez PZWS – wykonanych z bratem prac kartograficznych.
\nW mi\u0119dzyczasie zabiega\u0142em (na pr\u00f3\u017cno) o wydanie tych rzeczy na powielaczu i fotokopii w Zarz\u0105dzie Miejskim. Oczekiwanie na zrealizowanie w druku mych prac przeci\u0105ga\u0142o si\u0119. Tymczasem ma\u0142\u017conka moja, Janina, po przewlek\u0142ej chorobie zmar\u0142a 3 wrze\u015bnia 1951 roku.
\nPrzeorganizowanie sie PTT w PTTK nast\u0105pi\u0142o w okresie os\u0142abni\u0119cia mojej aktywno\u015bci. Po \u015bmierci \u017cony mia\u0142em \u201ena g\u0142owie\u201d trzech ma\u0142oletnich syn\u00f3w (najm\u0142odszy Ziemowit liczy\u0142 18 miesi\u0119cy). Zapad\u0142em na ci\u0119\u017ck\u0105 nerwic\u0119 i znalaz\u0142em si\u0119 w szpitalu w Krakowie, a gdy wr\u00f3ci\u0142em do L\u0105dka, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce straci\u0142em posad\u0119. Doje\u017cd\u017ca\u0142em wi\u0119c najpierw do Bystrzycy K\u0142odzkiej do LO, potem do K\u0142odzka,do Szko\u0142y Elektryczno-Mechanicznej.
\nNadal, acz nic tak intensywnie jak przed \u015bmierci\u0105 \u017cony, oddawa\u0142em si\u0119 sprawom PTTK-owskim na ziemi k\u0142odzkiej, kontynuuj\u0105c z bratem penetracj\u0119 wszelkiego typu \u017ar\u00f3de\u0142 nazw geograficznych Sudet\u00f3w. Wci\u0105\u017c usi\u0142owa\u0142em zrealizowa\u0107 wydanie cz\u0119\u015bci bodaj mych opracowa\u0144 krajoznawczych, lecz mimo \u017ce Dyrekcja Uzdrowiska w L\u0105dku stwierdza\u0142a, i\u017c na terenie regionu daje si\u0119 brak przewodnika i informatora o zabytkach i obiektach turystycznych.
\nPragn\u0105c podzieli\u0107 si\u0119 wiadomo\u015bciami o regionie, wr\u00f3ci\u0142em si\u0119 do Wydzia\u0142u O\u015bwiaty we Wroc\u0142awiu o udzielenie mi sta\u0142ego zlecenia na urz\u0105dzanie odczyt\u00f3w z prze\u017aroczami w prewentoriach, uzdrowiskach i o\u015brodkach FWP. Otrzyma\u0142em je i na tej podstawie mog\u0142em na terenie powiatu k\u0142odzkiego wyg\u0142asza\u0107 odczyty we wszystkich \u015bwietlicach przyzak\u0142adowych- organizacyjnych itd.
\nW roku 1953 na bazie nie zorganizowanego formalnie. lecz przecie\u017c jako\u015b tradycyjnie istniej\u0105cego k\u00f3\u0142ka krajoznawczego, skupionego wok\u00f3\u0142 zbiornicy archiwalno-muzealnej przy Rynku 4, powsta\u0142o formalne szkolne ko\u0142o PTTK.
\nW planie tego SKK na rok 1954 zosta\u0142o przewidziane: opieka nad zabytkami L\u0105dka i okolic oraz napisanie przewodnika po L\u0105dku. Pomoc, kt\u00f3rej oczekiwano ode mnie, by\u0142a niestety nader s\u0142aba. Zn\u00f3w przeszkodzi\u0142a mi choroba.
\nDo ko\u0144ca pierwszego powojennego dziesi\u0119ciolecia kontynuowa\u0142em s\u0142ownik nazw terenowych w Sudetach i dzia\u0142a\u0142em nadal jako przewodnik i prelegent, a tak\u017ce \u201ekurator\u201d czy, jak kto woli, \u201ekustosz\u201d szkolnego ko\u0142a PTTK w Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym i \u201emuzeum\u201d w L\u0105dku Zdroju, nastawiony przede wszystkim na ratowanie ruchomych zabytk\u00f3w, penetruj\u0105c zw\u0142aszcza Zak\u0105cie L\u0105deckie i informuj\u0105c ludno\u015b\u0107 o potrzebie szanowania regionalnego budownictwa, meblarstwa, \u015bwi\u0105tkarstwa, zapisuj\u0105c adresy, sk\u0105d mo\u017cna b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci zdoby\u0107 co\u015b dla przysz\u0142ego \u201emuzeum\u201d, kt\u00f3rego urz\u0105dzenie planowa\u0142em w tzw. \u015awi\u0105tyni Le\u015bnej, klasycystycznym budynku z 1786 roku.
\n<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: centralnabibliotekapttk.pl<\/a>
\n\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia:\u00a0https:\/\/polska-org.pl\/<\/a>
\n(skan zdj\u0119cia z\u00a0Zeszytu Ziemi K\u0142odzkiej nr 5 rok 1994 r.)<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zosta\u0142em do niej wytypowany m. in. za wskaz\u00f3wk\u0105 \u00f3wczesnego wicestarosty bystrzyckiego, W.Dziewulskiego, znaj\u0105cego mnie od strony mych zainteresowa\u0144. Z kolei ja, wiedz\u0105c to samo o bracie swoim W\u0142odzis\u0142awie -za zgod\u0105 przewodnicz\u0105cego komisji – jego wci\u0105gn\u0105\u0142em jako znaj\u0105cego teren wschodnich \u0141u\u017cyc G\u00f3rnych (Bogatynia- Rychn\u00f3w, \u015awierad\u00f3w-Lwiniec, Mirsk, Luba\u0144). Penetrowa\u0142 on \u201esw\u00f3j\u201d teren jako lekarz zwierz\u0105t, ale skrz\u0119tnie notowa\u0142 spostrze\u017cenia krajoznawczo-nazewnicze. Jeszcze przed wojn\u0105 wci\u0105gn\u0105\u0142em go do tej pracy, gdy przygotowywa\u0142em u profesora Kazimierza Nitscha prac\u0119 magistersk\u0105, opart\u0105 na gwarze i nazewnictwie samborskich…<\/p>\n

Read More Read More<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":584,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/582"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=582"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/582\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":637,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/582\/revisions\/637"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=582"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=582"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=582"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}