Szperaj\u0105c w kronikach ko\u015bcielnych nie wiele mogli\u015bmy si\u0119 dowiedzie\u0107 o przesz\u0142o\u015bci Skrzynki; inne okoliczne miejscowo\u015bci maj\u0105 wi\u0119cej do opowiedzenia.
\nW \u201eSchlesiens Kirchorte” Neulinga znajduje si\u0119 wzmianka o budowie ko\u015bcio\u0142a w r. 1354 we wsi zwanej w\u00f3wczas Heynezindorf.
\nRok 1360: kap\u0142an Miko\u0142aj zostaje przedstawiony \u00f3wczesnemu w\u0142a\u015bcicielowi Heynezindorfu, Hesche’owi von Beringer.
\nRok 1375: W\u0142a\u015bcicielem wsi zostaje Fritsch Hendil. W wykazie dziesi\u0119ciu z roku 1384 – wzmianka o istnieniu ko\u015bcio\u0142a.
\nW kronice dziekanatu k\u0142odzkiego Natiusa wzmianka z roku 1500 o istnieniu w Heyzendorfie ko\u015bcio\u0142a pod wezwaniem \u015bw. Bart\u0142omieja.
\nRok 1625: Czech, Franciszek Radczyn, utraci\u0142 so\u0142tystwo Heynzendorfu za udzia\u0142 w powstaniu czeskim.
\nJak zaznaczy\u0142em okoliczne miejscowo\u015bci maj\u0105 ciekawsz\u0105 dla nas przesz\u0142o\u015b\u0107. Z \u0142atwo\u015bci\u0105 odkrywamy dawne polskie i czeskie nazwy, kt\u00f3re Niemcy przekr\u0119cili na sw\u00f3j spos\u00f3b: Wilcza (Wiltsch), Swiecko (Schwenz), Dr\u0105\u017ck\u00f3w (Droschkau), Bardo (Wartha), Bia\u0142a (Biele).
\nW najdalej na po\u0142udnie wysuni\u0119tym zak\u0105tku powiatu bystrzyckiego, Jan Bartosowski zakupuje w roku 1493 zamek i miasteczko Mi\u0119dzylesie, z przyleg\u0142ymi wsiami, kt\u00f3re w\u00f3wczas mia\u0142y nazwy polskie: Nowa Wie\u015b, Jaworek, Hejna\u0142, Szklenarzwice, Bobicz\u00f3w.
\nW pobliskiej Jaskowej herb Krakowa widnieje na p\u0142ycie grobowej Zuzanny Najdek, dawnej w\u0142a\u015bcicielki wsi.
\nA w K\u0142odzku, w Bystrzycy, w L\u0105dku, na chrzcielnicach, na wie\u017cach ko\u015bcielnych, na p\u0142ytach grobowych, na mostach, na herbach Podiebrad\u00f3w – wsz\u0119dzie or\u0142y, or\u0142y piastowskie, polskie, kt\u00f3re jakim\u015b cudem ocala\u0142y, by teraz radowa\u0107 nasze oczy i przypomina\u0107 nam, \u017ce my tu przyszli na ziemie swoje.<\/p>\n
Od Ptakowic po Skrzynk\u0119<\/strong><\/p>\n Wie\u015b nasza w roku 1944 nazywa\u0142a si\u0119 Heyzendorf. W roku 1945 – Ptakowice. W roku 1946 – Henryk\u00f3w. W roku 1947 – Skrzynka. Nie wiemy jeszcze, jak\u0105 nazw\u0119 przyniesie rok bie\u017c\u0105cy. Los rzuci\u0142 mnie tu w gor\u0105cych dniach lipca 1945 roku. Przyby\u0142em z niewielka grup\u0105 Polak\u00f3w. Nie licz\u0105c kilku Polak\u00f3w-autochton\u00f3w, zastali\u015bmy we wsi dwoje rodak\u00f3w: jak\u0105\u015b wystraszon\u0105 kobiet\u0119, wczoraj przyby\u0142\u0105 osadniczk\u0119, kt\u00f3ra bardzo ucieszy\u0142a si\u0119 na nasz widok, oraz so\u0142tysa, kt\u00f3ry nas przywita\u0142 z otwartymi ramionami. Wtenczas bowiem cieszy\u0142 go ka\u017cdy przybysz. kt\u00f3ry chcia\u0142 si\u0119 tu osiedli\u0107. P\u00f3\u017aniej niemal co dnia nap\u0142ywali nowi osadnicy, nieraz ca\u0142ymi grupami w\u0119drowali po wsi, ten i \u00f3w decydowa\u0142 si\u0119 obj\u0105\u0107 na w\u0142asno\u015b\u0107 wolne jeszcze gospodarstwo, reszta, zniech\u0119cona do g\u00f3rzystego terenu i kamienistej gleby, odp\u0142ywa\u0142a w inne kamienistej gleby, odp\u0142ywa\u0142a w inne okolice. Kiedy w s\u0105siednich Trzebieszowicach i innych miejscowo\u015bciach po\u0142o\u017conych blisko toru kolejowego wszystkie gospodarstwa by\u0142y ju\u017c zaj\u0119te, u nas liche domki w g\u00f3rnej wsi ci\u0105gle jeszcze czeka\u0142y na nowych mieszka\u0144c\u00f3w. Latem 1946 roku, po wysiedleniu Niemc\u00f3w, mieli\u015bmy we wsi oko\u0142o 350 Polak\u00f3w. I rzecz znamienna: ten stan liczebny do dzi\u015b dnia prawie, \u017ce nie uleg\u0142 zmianie. Ze wszystkich stron<\/strong><\/p>\n Ludno\u015b\u0107. Jaka ona jest, jak j\u0105 scharakteryzowa\u0107? By\u0142oby to \u0142atwe w ka\u017cdej miejscowo\u015bci Polski centralnej, gdzie \u017cywio\u0142 ludzki jest jednolity, ma swoje cechy r\u00f3\u017cni\u0105ce go od ludno\u015bci innych okolic. Tu ka\u017cdy cz\u0142owiek jest inny. Ten spod Rzeszowa, tamten spod Wilna, inny z pozna\u0144skiego, jeszcze inny ze Skalnego Podhala. Nawet ci zza Buga, kt\u00f3rych mamy tu stu kilkudziesi\u0119ciu, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 miedzy sob\u0105. Jedno tylko mo\u017cna stwierdzi\u0107: stanowczo s\u0105 ludzie uczciwsi i sympatyczniejsi od mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztw centralnych. Je\u017celi kto\u015b w Skrzynce p\u0119dzi\u0142 samogon, uprawia\u0142 szanta\u017c, szabrowa\u0142, krad\u0142, pisa\u0142 fa\u0142szywe donosy, to prawie zawsze by\u0142 to \u201ecentralak\u201d. Nie tu miejsca wnika\u0107 w przyczyny tego zjawiska (demoralizuj\u0105cy wp\u0142yw okupacji niemieckiej na mieszka\u0144c\u00f3w G. G., bardziej patriarchalny tryb \u017cycia ludzi ze wschodnich kres\u00f3w, ich wyspiarska solidarno\u015b\u0107 wobec gro\u017anego morza… banderowc\u00f3w itd.) – stwierdzam tylko fakty. Mo\u017ce warto nadmieni\u0107, \u017ce pewna przymieszka ukrai\u0144skiej krwi zabu\u017can – zw\u0142aszcza u kobiet \u2014 daje si\u0119 wykry\u0107 w ujemnych cechach psychicznych tych ludzi: skrytej m\u015bciwo\u015bci oraz okrucie\u0144stwie wobec zwierz\u0105t. Zawi\u015bci i sympatie<\/strong><\/p>\n Cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119 i czytam o zawi\u015bci dzielnicowej w\u015br\u00f3d osadnik\u00f3w na Ziemiach Odzyskanych. W naszej okolicy zawi\u015bci te ju\u017c zanikaj\u0105. Natomiast ujawnia si\u0119 zawi\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107 \u201eklasowa”. \u015amieszne mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 o jakiej\u015b klasowo\u015bci w obr\u0119bie jednej gromady, a jednak istnieje ona, w\u0142a\u015bnie tu, na Ziemiach Odzyskanych. I rzecz charakterystyczna: nie czuje jej w stosunku do rodze\u0144stwa W. do mnie lub do pani S., n\u0119dzarz z g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci wsi, lecz zamo\u017cny nasz s\u0105siad. Ten, kt\u00f3ry ma o jedn\u0105 krow\u0119 mniej i ten, kt\u00f3ry nie czyta gazet ani ksi\u0105\u017cek. Gdyby W. by\u0142 obszarnikiem, a pani S. urz\u0119dniczk\u0105, gdyby pracowali mniej ni\u017c teraz, a zarabiali znacznie wi\u0119cej, s\u0105siedzi ich, rolnicy, okazywaliby im szczery szacunek. Skoro jednak ci dwoje jako inteligenci stali si\u0119 rolnikami i w dodatku prowadz\u0105 gospodarstwa lepiej ni\u017c ktokolwiek inny we wsi, stali si\u0119 dla s\u0105siad\u00f3w gro\u017anymi wsp\u00f3\u0142zawodnikami, znale\u017ali si\u0119 w kr\u0119gu ich zawi\u015bci. \u201eJeste\u015b inteligentem, to nie szukaj chleba na wsi, id\u017a do miasta\u201d. Nic tu nie pomaga t\u0142umaczenie, \u017ce tak ob. W., jak i ja, pochodzimy ze wsi, \u017ce jeste\u015bmy rolnikami, \u017ce prowadz\u0105c gospodarstwa rolne nikomu chleba nie odbieramy, bo tutaj ziemia czeka na osadnik\u00f3w. Nie pomaga szczere, przyjacielskie zbli\u017canie si\u0119 do tych ludzi, ani \u201esplendid isolation\u201d – rzucaj\u0105 nam kamienie w zbo\u017ce, tratuj\u0105 jarzyny w ogrodach, przecinaj\u0105 druty na pastwisku. Gdyby nie strach przed \u015bledztwem i ewentualn\u0105 kar\u0105, ch\u0119tnie by nam podpalili domy i dos\u0142ownie wykurzyli nas st\u0105d. Autor o sobie<\/strong><\/p>\n Poczuwam si\u0119 do przyjemnego obowi\u0105zku powiedzenia kilku zda\u0144 o sobie samym, bo mo\u017ce kogo\u015b zaciekawi osobliwe po\u0142o\u017cenie, w jakim si\u0119 znajduj\u0119. Jestem rolnikiem, kt\u00f3ry w\u0142asnymi r\u0119kami uprawia ziemi\u0119 i r\u00f3wnocze\u015bnie inteligentem, kt\u00f3ry ko\u0144czy pisa\u0107 powie\u015b\u0107 o \u017cyciu osadnik\u00f3w rolnych na Dolnym \u015al\u0105sku. Prowadz\u0119 gospodarstwo 10-hektarowe, nastawione na hodowl\u0119 byd\u0142a. Chocia\u017c do dwunastego roku \u017cycia wychowywa\u0142em si\u0119 na wsi, nie mia\u0142em w r\u0119kach ani kosy, ani p\u0142uga. Je\u017celi stosunkowo \u0142atwo nauczy\u0142em si\u0119 tu pos\u0142ugiwa\u0107 tymi narz\u0119dziami, to chyba dlatego. \u017ce mia\u0142em ju\u017c w tym kierunku uzdolnienia wrodzone, dziedziczne. Na pewno urodzony inteligent, mieszczanin, mia\u0142by z tym wi\u0119cej k\u0142opotu. Rzecz jasna, \u017ce fizyczn\u0105 sil\u0105 i sprawno\u015bci\u0105 nigdy nie dor\u00f3wnam moim s\u0105siadom-rolnikom, natomiast zawsze ich przewy\u017csz\u0119 wiedz\u0105 teoretyczn\u0105. Mnie bowiem pr\u0119dzej ni\u017c im rzuci si\u0119 w oczy fachowy artyku\u0142 w czasopi\u015bmie, pr\u0119dzej i ch\u0119tniej go przeczytam, \u0142atwiej zapami\u0119tam i potrzebn\u0105 wiadomo\u015b\u0107 zastosuj\u0119 w praktyce. By\u0142oby dziwne, gdyby rezultaty tego post\u0119powania okaza\u0142y si\u0119 ujemne.. Henryk Worcell<\/strong><\/p>\n \u201eNowiny Literackie\u201d, nr 30\/1948, s. 3<\/p>\n Henryk Worcell, w\u0142a\u015bc. Tadeusz Kurtyka, urodzi\u0142 si\u0119 1 sierpnia 1909 roku w Krzy\u017cu \u2013 obecnie dzielnica Tarnowa \u2013 w ch\u0142opskiej rodzinie Wojciecha Kurtyki i Marii z Jarmu\u0142\u00f3w. W wieku 16 lat uciek\u0142 z domu i zamieszka\u0142 w Krakowie. Pracowa\u0142 w luksusowym Grand Hotelu przy ulicy S\u0142awkowskiej, jako pomywacz, bufetowy, a p\u00f3\u017aniej, po zdaniu egzaminu zawodowego jako kelner. Do\u015bwiadczenia z pracy opisa\u0142 w najwi\u0119kszej swojej powie\u015bci, czyli \u201cZakl\u0119tych rewirach\u201d, wydanych w 1936 r. Po wojnie, wraz z \u017con\u0105 Antonin\u0105, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 jako osadnik na Ziemie Odzyskane i zamieszka\u0142 na dziesi\u0119ciohektarowym gospodarstwie w miejscowo\u015bci Skrzynka na Ziemi K\u0142odzkiej. Powr\u00f3ci\u0142 te\u017c w tym czasie do pisania. W swoich opowie\u015bciach bezkompromisowo opisywa\u0142 ludzi i stosunki panuj\u0105ce na wsi zaraz po wojnie. Popad\u0142 w konflikt z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105 w wyniku czego w czasie jednej z b\u00f3jek straci\u0142 oko. Ostatecznie przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Wroc\u0142awia, gdzie utrzymywa\u0142 si\u0119 ze skromnych dochod\u00f3w, jakie przynosi\u0142a mu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literacka. Tam te\u017c zmar\u0142 1 czerwca 1982 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Skrzynka, to wie\u015b zapad\u0142a, wrzynaj\u0105ca si\u0119 w\u0105sk\u0105 dolin\u0105 w g\u0142\u0105b zalesionych g\u00f3r. Ci\u0105gnie si\u0119 na przestrzeni pi\u0119ciu kilometr\u00f3w, ostatnie domy gubi\u0105 si\u0119 w lesie. Od ko\u0144ca wsi do granicy czeskiej – siedem kilometr\u00f3w, do L\u0105dka-Zdroju osiem. Dok\u0142adnie w kierunku p\u00f3\u0142nocno – zachodnim K\u0142odzko oddalone jest w linii prostej o dziesi\u0119\u0107 kilometr\u00f3w. Dok\u0142adnie w kierunku po\u0142udniowo-zachodnim, Bystrzyca jest oddalona r\u00f3wnie\u017c o dziesi\u0119\u0107 kilometr\u00f3w. Na po\u0142udniu, w G\u00f3rach \u015anie\u017cnych widnieje \u0142ysy czub \u015anie\u017cnika (1425 m), przepo\u0142owiony granic\u0105 czesko-polsk\u0105. Znaki czas\u00f3w zamierzch\u0142ych Szperaj\u0105c…<\/p>\n
\nPrzyby\u0142o wprawdzie 40 noworodk\u00f3w, ale oko\u0142o 30 ludzi odesz\u0142o, a na jesieni br. zapowiada si\u0119 nowa fala odp\u0142ywu. Dwie s\u0105 przyczyny tego zjawiska: w\u015br\u00f3d ludzi, kt\u00f3rzy nap\u0142yn\u0119li do naszej wsi (podobnie, jak i do innych) by\u0142o wielu nie maj\u0105cych nic wsp\u00f3lnego z rolnictwem. Zetkn\u0105wszy si\u0119 z ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 na roli zniech\u0119ci si\u0119 szybko, wyszabrowali co si\u0119 da\u0142o i odeszli, by szuka\u0107 \u0142atwiejszego \u017cycia. Druga przyczyna, to istotna niemo\u017cno\u015b\u0107 utrzymania si\u0119 na lichych gospodarstwach w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci wsi. Ludziom, kt\u00f3rzy tam pracuj\u0105, wywo\u017c\u0105c obornik r\u0119cznym w\u00f3zkiem na strome up\u0142azy, powinno si\u0119 dop\u0142aca\u0107, a nie \u015bci\u0105ga\u0107 z nich podatk\u00f3w. A w ka\u017cdym razie da\u0107 im te ziemi\u0119 i ca\u0142y inwentarz darmo, nie \u017c\u0105da\u0107 zap\u0142aty. Kto\u015b mo\u017ce zapyta: \u201edlaczego Niemcy mogli tam wy\u017cy\u0107?” Bo wymiar podatkowy by\u0142 dla nich obliczany indywidualnie – p\u0142acili grosze. Bo byli wspomagani przez syn\u00f3w-\u017co\u0142nierzy przysy\u0142aj\u0105cych \u0142up z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w Europy. Bo grunta oraz inwentarz \u017cywy i martwy by\u0142 ich w\u0142asno\u015bci\u0105, dziedziczyli go lub dokupywali w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci, a nie sp\u0142acali go w ci\u0105gu kr\u00f3tkiego czasu pa\u0144stwu. Bo wreszcie okres szabru, kt\u00f3ry trwa\u0142 od wiosny 1945 r. do lata 1946 roku zubo\u017cy\u0142 te gospodarstwa i zaszkodzi\u0142 osadnikom, kt\u00f3rzy teraz siedz\u0105 w ogo\u0142oconych domach i borykaj\u0105 si\u0119 z trudno\u015bciami materialnymi.<\/p>\n
\nJak wielkie kontrasty spotykamy tutejszej ludno\u015bci, niech \u015bwiadczy nast\u0119puj\u0105ce zestawienie: z jednej strony rodze\u0144stwo W., kt\u00f3re swym poziomem umys\u0142owym i moralnym, pracowito\u015bci\u0105 i energi\u0105 przewy\u017csza ka\u017cdego Niemca, jaki by\u0142 kiedykolwiek w Heynzendorfie. Emerytowany i schorza\u0142y etnolog, profesor W. i jego dzielna \u017cona, kt\u00f3ra niewiadomo jakim cudem daje sobie rad\u0119 z gospodarstwem na samym ko\u0144cu wsi. Pani S., dawna obywatelka ziemska, kt\u00f3ra teraz prowadzi 20-hektarowe gospodarstwo i sama wykonuje wszelkie roboty w oborze. Nauczycielka G., kt\u00f3ra pragn\u0105c scali\u0107 niesforny, r\u00f3\u017cnorodny element uczniowski, musia\u0142a stosowa\u0107 odr\u0119bne, przez siebie wykoncypowane metody wychowawcze. A z drugiej strony: rodzina N.. kt\u00f3rej cz\u0142onkowie uprawiaj\u0105 \u015bredniowieczne czary, nosz\u0105 pod pach\u0105 kurze \u0142apki, \u201eszeptaj\u0105\u201d krowom do ucha, stosuj\u0105 zakl\u0119cia i zupe\u0142nie poga\u0144skie gus\u0142a. Rodzina C., kt\u00f3ra w walce z s\u0105siadami zdolna jest zachwaszcza\u0107 im pola, podepta\u0107 noc\u0105 ogr\u00f3dek warzywny, rzuca\u0107 kamienie w zbo\u017ce, a oszczerstwa na ludzi, fa\u0142szywie oskar\u017ca\u0107 o relacjonizm i krzywoprzysi\u0119ga\u0107 – istne nasienie rodem z piek\u0142a. Idiotyczni T., nie wiedz\u0105cy w jaki spos\u00f3b zakr\u0119c\u0105 si\u0119 kurek przy wodoci\u0105gu, nie umiej\u0105cy czyta\u0107 ani pisa\u0107, wzbraniaj\u0105cy si\u0119 wszelkimi si\u0142ami przed p\u00f3j\u015bciem na wieczorowe kursy dla analfabet\u00f3w.
\nKontrasty, kontrasty! Z jednej strony rozmowy o wp\u0142ywie literatury na \u017cycie gospodarcze wsi, dociekanie istoty demokratyzmu, analizowanie \u201eOstatniego etapu\u201d, pr\u00f3by zdefiniowania sartryzmu, fachowe rozprawy etnologiczne u profesora W. – z drugiej: analfabetyzm, zabobon, zbrodniczo\u015b\u0107. Kontrasty mo\u017cliwe tylko w skupiskach ludzkich na Ziemiach Odzyskanych. Czytelnictwo u nas: rodze\u0144stwo W. korzysta z biblioteki w K\u0142odzku i kupuje dorywczo wiele pism. Profesor W. prenumeruje pisma fachowe i po\u015bwi\u0119cone Ziemiom Zachodnim, nauczycielka P. \u201eTygodnik Powszechny\u201d, \u201eOdr\u0119\u201d, jeden dziennik, ni\u017cej podpisany – kilka tygodnik\u00f3w. Poza tym cztery rodziny (w tym trzy inteligenckie prenumeruje \u201eRolnika Polskiego\u201d, kt\u00f3rego egzemplarz kosztuje 5 z\u0142, czyli miesi\u0119cznie 60 z\u0142. Tymczasem sama sp\u00f3\u0142dzielnia sprzedaje w\u00f3dki za 30.000 z\u0142 miesi\u0119cznie. Wliczaj\u0105c w to sprzeda\u017c nielegaln\u0105 i p\u0142cie poza Skrzynk\u0105, mo\u017cna t\u0119 sum\u0119 podnie\u015b\u0107 o 50 procent, co razem wynosi rocznie ponad p\u00f3l miliona z\u0142otych. Zupe\u0142nie ten sam rachunek mo\u017cna przeprowadzi\u0107 w s\u0105siednich wsiach. Ale pal sze\u015b\u0107 owe p\u00f3\u0142 miliona – mo\u017cna je traktowa\u0107 jako dobrowoln\u0105 danin\u0119 narodow\u0105 wp\u0142acan\u0105 do kasy pa\u0144stwowej. Gorsza sprawa z tym, \u017ce pa\u0144stwo kwituj\u0105c odbi\u00f3r 500.000 z\u0142 we Skrzynki, traci w tej\u017ce Skrzynce ca\u0142y milion. To fakt, \u017ce po ka\u017cdej niedzielnej pijatyce, po ka\u017cdym weselu, czy zabawie tanecznej, nie wida\u0107 w poniedzia\u0142ek m\u0119\u017cczyzn w polu. Do po\u0142udnia \u015bpi\u0105, reszt\u0119 dnia choruj\u0105, we wtorek os\u0142abieni, pozbawieni woli, leniwie wychodz\u0105 w pole i leniwie pracuj\u0105. Pod tym wzgl\u0119dem zabu\u017canie dotrzymuj\u0105 kroku tym z Polski centralnej. P\u00f3\u0142tora dnia w tygodniu stracone! Dlatego niewyt\u0119pione chwasty obni\u017caj\u0105 plon o 20-30 procent, dlatego kamienie w polu, z\u0142a uprawa roli, brak czasu na gromadzenie nawozu itd. itd. A szkody moralne? I tych nie da obliczy\u0107.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.przyladekhistorii.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/Henryk-Worcell-04-300x225.jpg\")
\nCzy jest przeciw temu z\u0142u jaki skuteczny spos\u00f3b walki? Zdaje si\u0119 \u017ce wszelkie zak\u0142adania towarzystw trze\u017awo\u015bci, odczyty, gor\u0105ce apele w czasopismach. nawet gromy padaj\u0105ce z ambon, niewiele tu pomog\u0105. Je\u017celi wywr\u0105 zbawczy skutek, to tylko na ludzi, kt\u00f3rzy jeszcze nie s\u0105 we w\u0142adzy alkoholu. Alkoholikom, pijakom trzeba w\u00f3dk\u0119 odebra\u0107. I to jest mo\u017cliwe do wykonania. W ubieg\u0142ym roku na wiosn\u0119 by\u0142y w naszej wsi trzy tajne gorzelnie. Dzi\u0119ki energicznej akcji w\u0142adz powiatowych i zmianie funkcjonariuszy M.O., gorzelnie zosta\u0142y zlikwidowane i od tego czasu samogonu we wsi nie ma. I nie wida\u0107 go w ca\u0142ym powiecie. Gdyby teraz zamiast pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu litr\u00f3w w\u00f3dki sp\u00f3\u0142dzielnia otrzymywa\u0142a tylko dziesi\u0119\u0107, pija\u0144stwo by usta\u0142o, a przynajmniej zmniejszy\u0142o by si\u0119 znacznie. Bo gdyby we wsi brak\u0142o w\u00f3dki, na pewno by si\u0119 obywatelom X., Y., nie chcia\u0142o jecha\u0107 po ni\u0105 a\u017c do K\u0142odzka czy Bystrzycy.<\/p>\n
\nTakiej nienawi\u015bci nie czuli w stosunku do Niemc\u00f3w. Mo\u017ce dlatego, \u017ce ci mieli st\u0105d odej\u015b\u0107. Podejrzewam, \u017ce podczas wysiedlania ich, wi\u0119cej si\u0119 tu pola\u0142o \u0142ez polskich ni\u017c niemieckich. Dlatego wszelkie alarmy o \u201ezara\u017cenie nienawi\u015bci\u0105 do Niemc\u00f3w”, wydaj\u0105 mi si\u0119 co najmniej niepotrzebne, je\u017celi nie szkodliwe.
\nSmutniejsze jest, \u017ce nasi ludzie siebie na wzajem zatruwaj\u0105 nienawi\u015bci\u0105 i, \u017ce niejeden z nich z rozkosz\u0105 utopi\u0142by s\u0105siada, a na jego miejsce sprowadzi\u0142 Niemca. Tak by\u0142o niegdy\u015b w\u015br\u00f3d naszych wielmo\u017c\u00f3w i to samo si\u0119 dziele teraz w\u015br\u00f3d naszego ludu. Nie spos\u00f3b opisa\u0107 wszelkich konflikt\u00f3w, k\u0142\u00f3tni, kl\u0105tw, zatarg\u00f3w, jakie zachodz\u0105 mi\u0119dzy dwoma lub kilku rodzinami \u017cyj\u0105cymi wsp\u00f3lnie na wi\u0119kszych gospodarstwach. S\u0105 to zjawiska tak powszechne, tak nagminne, \u017ce o wyj\u0105tkach m\u00f3wi si\u0119 jak o czym\u015b cudownym, nienaturalnym. Jest to nasza wada narodowa, plaga gn\u0119bi\u0105ca nas od wiek\u00f3w. Podejrzewam, \u017ce istotn\u0105 jej przyczyn\u0105, a raczej jej pod\u0142o\u017cem jest nasz gruby \u201ematerializm\u201d. O ile Polak od \u015bwi\u0119ta zdobywa si\u0119 na gesty wspania\u0142e na go\u015bcinno\u015b\u0107 niebywa\u0142\u0105 na szczodro\u015b\u0107 niezmiern\u0105, o tyle na codzie\u0144 got\u00f3w jest dusz\u0105 diab\u0142u zaprzeda\u0107 za marne grosze. Jest chciwy i dlatego boli go, \u017ce jego bli\u017ani ma troch\u0119 wi\u0119cej i za to bli\u017aniego nienawidzi. Jest dobry, gdy jest sko\u0144czonym n\u0119dzarzem, staje si\u0119 dobry, gdy traci wszystko, a\u017c do ostatniej koszuli.<\/p>\n
\nTrudniejsz\u0105 spraw\u0105 jest dla mnie pogodzenie ci\u0119\u017ckiej pracy fizycznej z literack\u0105. Nie wiem, jak sobie z tym daj\u0105 rad\u0119 inni pisarze znajduj\u0105cy si\u0119 w podobnym po\u0142o\u017ceniu. \u201eZakl\u0119te rewiry” pisa\u0142em przewa\u017cnie noc\u0105, nieraz po ca\u0142odziennej pracy zarobkowej, by\u0142em jednak wtenczas m\u0142odszy o czterna\u015bcie lat, a sama praca kelnera, nie tak ci\u0119\u017cka i m\u0119cz\u0105ca, jak koszenie \u0142\u0105ki lub orka. Teraz po ca\u0142odziennej robocie w polu, nie jestem zdolny do napisania porz\u0105dnego listu. W ko\u0144cu listopada, maj\u0105c pomocnik\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli mnie ju\u017c zast\u0105pi\u0107 w pracach gospodarskich, zabra\u0142em si\u0119 do pisania \u201eOdwetu”. Przez dwa tygodnie przekre\u015bla\u0142em zacz\u0119te stronice, wydziera\u0142em zapisane kartki, ogarnia\u0142a mnie rozpacz na my\u015bl. \u017ce nie rusz\u0119 z t\u0105 powie\u015bci\u0105. W styczniu nad jednym rozdzia\u0142em pracowa\u0142em dwa tygodnie, a w ko\u0144cu marca ostatni rozdzia\u0142 napisa\u0142em w ci\u0105gu jednego dnia. Spieszy\u0142em si\u0119, bo ju\u017c by\u0142 czas na wiosenne roboty w polu. Ale oto nowy k\u0142opot: umys\u0142 pracowa\u0142 sprawnie – cia\u0142o odmawia\u0142o pos\u0142usze\u0144stwa. Po kilku godzinach pracy przy m\u0142\u00f3ceniu koniczyny czu\u0142em si\u0119, jak gdybym r\u0119ce i nogi mia\u0142 poprzetr\u0105cane, grzbiet obity drewnian\u0105 pa\u0142k\u0105, nast\u0119pnego dnia z wielkim trudem d\u017awign\u0105\u0142em si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka.
\nTu sposobno\u015b\u0107 do zastanowienia si\u0119 nad znanym i wielokrotnie roztrz\u0105sanym zagadnieniem: czy pisarz powinien, pr\u00f3cz swej pracy literackiej, po\u015bwi\u0119ca\u0107 si\u0119 innym, zarobkowym zaj\u0119ciom? Uzgodniono ju\u017c, \u017ce je\u017celi chodzi o m\u0142odych, pocz\u0105tkuj\u0105cych pisarzy, to tym potrzeba jak najwi\u0119cej do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych, dotykania rzeczy w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0105. W odniesieniu do pisarzy starszych problemat ten trzeba traktowa\u0107 chyba indywidualnie. Pisarz tw\u00f3rczy, czerpi\u0105cy materia\u0142 do swoich dziel nie tylko z autopsji, zdolny co dwa, trzy lata wyda\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 – powinien tylko pisa\u0107. I tym raczej nale\u017c\u0105 si\u0119 stypendia czy dora\u017ane zapomogi. Natomiast pisarz wykorzystuj\u0105cy tylko materia\u0142 w\u0142asnych prze\u017cy\u0107, odtw\u00f3rczy niejako, prze\u017cywaj\u0105cy d\u0142ugie okresy niep\u0142odno\u015bci – ten niech sobie urz\u0105dza \u017cycie na wz\u00f3r ludzi awanturniczych, cho\u0107by nie mia\u0142 w sobie nic awanturniczo\u015bci. Niech si\u0119 przerzuca z jednego \u015brodowiska w drugie, niech zmienia prac\u0119, niech prze\u017cywa z lud\u017ami konflikty, byle si\u0119 nie zasiedzia\u0142 przy jednym biurku.
\nZdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce nale\u017c\u0119 do tego drugiego rodzaju pisarzy. Dawniej bardzo si\u0119 czu\u0142em z tego powodu przygn\u0119biony. Teraz ju\u017c nie. Czy\u017c mam si\u0119 smuci\u0107, \u017ce los nie obdarzy\u0142 mnie talentem Kraszewskiego? Da\u0142 mi co innego: inny trud, inne szcz\u0119\u015bcie – po prostu: inne \u017cycie.<\/p>\n
\n